Tổng quan về tiền điện tử, Cryptocurrency và Bitcoin

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tiền tệ là hàng hoá đặc biệt, dùng làm vật ngang giá chung thống nhất cho các hàng hoá khác, là sự thể hiện chung của giá trị và thể hiện lao động xã hội; đồng thời tiền tệ biểu hiện quan hệ sản xuất giữa những người sản xuất hàng hoá, do quá trình phát triển lâu dài của trao đổi hàng hoá tạo ra. Còn theo các nhà kinh tế hiện đại: Tiền được định nghĩa là bất cứ cái gì được chấp nhận chung trong việc thanh toán để nhận hàng hoá, dịch vụ hoặc trong việc trả nợ.

Bản chất của tiền tệ được thể hiện rõ hơn qua hai thuộc tính của nó là giá trị và giá trị sử dụng. Trong đó:

– Giá trị của tiền theo quan điểm triết học Mác-Lênin là công sức lao động tích tụ tạo ra nó đã được kết tinh vào trong bản thân đồng tiền.

– Khác với vật chất thông thường, giá trị sử dụng của tiền nằm ở khả năng thỏa mãn nhu cầu trao đổi hàng hóa của xã hội, nhu cầu sử dụng làm vật trung gian trong trao đổi. Giá trị sử dụng của một loại tiền tệ là do xã hội quy định: chừng nào xã hội còn thừa nhận vai trò làm vật trung gian trao đổi của loại tiền tệ đó thì chừng đó giá trị sử dụng của nó với tư cách là tiền tệ còn tồn tại [1].

Tiền tệ đã trải qua rất nhiều hình thái đa dạng khác nhau trong lịch sử hình thành và phát triển. Trước khi những đồng tiền kim loại và tiền giấy xuất hiện, con người đã sử dụng nhiều thứ khác nhau với vai trò như một loại tiền để trao đổi hàng hóa. Chẳng hạn, ở một số nơi trên thế giới, người ta sử dụng răng cá mập như là tiền. Ở nhiều nơi khác, tiền có thể là những chiếc lông chim sặc sỡ và những chiếc vỏ sò quý hiếm; có nơi người ta còn dùng cọng lông trên đuôi voi để làm tiền. Với sự phát triển nhanh của xã hội hiện đại ngày nay cùng với sự bùng nổ mạnh mẽ của lĩnh vực Công nghệ thông tin, tiền đã được sử dụng dưới dạng những giá trị số được lưu trữ trên máy tính hoặc thiết bị điện tử. Người sử dụng có thể thực hiện các giao dịch điện tử bằng cách truyền các giá trị số từ máy tính (hoặc thiết bị điện tử) này tới máy tính (hoặc thiết bị điện tử) khác. Loại tiền như này được gọi là tiền điện tử.

Trong vài năm trở lại đây, loại tiền điện tử phát triển mạnh mẽ nổi bật nhất là Cryptocurrency. Cho đến nay, chưa có một thuật ngữ tiếng Việt chính thống nào mô tả chính xác và đầy đủ ý nghĩa của Cryptocurrency. Chúng ta tạm dịch Cryptocurrency là tiền điện tử mật mã bởi đây là một hình thức tiền điện tử được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết mật mã nhằm đảm bảo an toàn cho các giao dịch điện tử. Khác tiền tệ thông thường, tiền điện tử Cyptocurrency không được phát hành bởi bất kỳ tổ chức, chính phủ hay nhà nước. Tính đến tháng 5 năm 2014, đã có trên 275 loại Cryptocurrency được lưu hành trên thị trường,…Có thể kể đến điển hình một số loại phổ biến như:

Bảng 1.1-Một số tiền điện tử Cryptocurrency điển hình

Tên gọi Viết tắt Năm xuất hiện Giá trị

thị trường
(tỷ USD)

Số lượng đã phát hành /Tổng số (triệu) Thuật toán hình thành
Bitcoin BTC/XBT 2009 ~5.813-8.332 ~12,63/21 SHA-256
Litecoin LTC 2011 ~266-310 ~27.37/84 Scryt
Peercoin PPC 2012 ~30-48 ~21,3/ ∞ SHA-256
Ripple XRP 2013 ~20-41 ~100/100 ECDSA
Darkcoin DRK 2014 ~6-39 ~4,37/22 X11
Dogecoin DOGE/XDG 2013 ~22-38 ~69,131/100 Scrypt
Namecoin NMC 2011 ~16-10 ~8,48/21 SHA-256
Mastercoin MSC 2013 ~9-21 ~0,6/0,6 SHA-256
Primecoin XPM 2013 ~2-4 ~5,18/∞ ICC/2CC/TƯN
Vertcoin VTC 2014 ~2-4 ~3,36/84 Scrypt
Aroracoin AUR 2014 ~0,2-0,7 ~10,68/21 Scrypt
MazaCoin MZC 2014 ~0,1 ~226,98/2419 SHA-256

(Số liệu tính đến cuối năm 2014, Nguồn: Wikipedia)

Gần đây nhất, vào đầu năm 2015, một hình thức Cryptocurrency mới được ra đời là Onecoin. Người sáng lập ra Onecoin là Tiến sĩ, luật sư Dr. Ruja Ignotava nổi tiếng trong giới tài chính. Bà là người đã tư vấn chiến lược trong quá trình xây dựng hệ thống tiền điện tử Bitcoin và nhiều tập đoàn tài chính khác ở châu Âu.

Trong tất cả các loại tiền Cryptocurrency, Bitcoin là loại điển hình nhất, ra đời sớm nhất và cũng là loại tiền Cryptocurrency được sử dụng rộng rãi nhất. Bitcoin mang những đặc điểm nổi bật như sau:

– Bitcoin không được phát hành và quản lý bởi bất kỳ một ngân hàng trung ương nào, không một ai hay công ty nào điều hành Bitcoin, nó được vận hành bởi tất cả những người dùng trong hệ thống.

– Người dùng Bitcoin cũng không cần phải đăng ký tài khoản, không cần tới ngân hàng, không cần thẻ tín dụng, không cần những thông tin định danh để nhận hay gửi Bitcoin.

– Hệ thống tiền điện tử Bitcoin còn là một mạng lưới phân bố ngang hàng, bất kỳ ai đều có thể gửi Bitcoin trực tiếp cho một người khác mà không cần qua một trung gian, bất kể thời gian, bất chấp không gian, với một lệ phí cực kì thấp, gần như bằng 0 hoặc thậm chí bằng 0. Bởi vậy, các giao dịch của Bitcoin không phải chịu những loại phí giao dịch trung gian.

– Người sở hữu Bitcoin có thể mua bán đồng tiền này và qui đổi ra một vài đồng tiền khác trong cộng đồng chấp nhận.

1.2. Các vấn đề của tiền điện tử Bitcoin

Như đã đề cập ở trên, trong xã hội hiện đại ngày nay con người đã sử dụng những giá trị số để thay thế cho đồng tiền truyền thống. Tuy nhiên để những giá trị số ấy trở thành đồng tiền thì bản thân chúng phải thoải mãn những điều kiện cần và điều kiện đủ. Điều kiện đủ ở đây đó chính là những giá trị số phải được một cộng đồng chấp nhận và coi chúng như đồng tiền để thực hiện các giao dịch hoặc mua bán hàng hóa, dịch vụ. Những giá trị số này muốn được cộng đồng chấp nhận thì chúng phải có giá trị sử dụng và tạo được niềm tin đối với cộng đồng đó. Ngược lại, đối với những người ngoài cộng đồng trên thì những giá trị số đó có thể không có giá trị. Tuy nhiên, trong khuôn khổ luận văn này, chúng ta không bàn luận về điều kiện đủ rằng liệu những giá trị số thay thế cho tiền tệ thông thường ấy có được cộng đồng chấp nhận hay không mà chúng ta chỉ xem xét những điều kiện cần trên góc nhìn về khía cạnh công nghệ để tiền điện tử CryptoCurrency mà cụ thể là Bitcoin có thể trở thành một đồng tiền đúng nghĩa được sử dụng để giao dịch hoặc trao đổi hàng hóa dịch vụ. Những điều kiện cần này bao gồm:

– Thứ nhất, cũng giống như đồng tiền truyền thống được phát hành và tạo ra dựa trên chi phí tiêu tốn để tạo ra sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, việc tạo ra tiền điện tử Bitcoin phải gắn với việc tiêu tốn tài nguyên nhất định để sinh ra một giá trị nào đó.

– Thứ hai, tiền điện tử Bitcoin được sử dụng trong các giao dịch phải xác định được chủ sở hữu. Đối với tiền tệ thông thường, quy tắc sở hữu là bất kỳ ai nắm giữ đồng tiền hợp pháp thì sẽ là người sở hữu đồng tiền đó. Điều này được xác định nhờ tính duy nhất và tính khó làm giả mạo của đồng tiền. Tuy nhiên, bản chất tiền điện tử nói chung và Bitcoin nói riêng là các giá trị số vì thế chúng có thể dễ dàng bị sao chép. Do đó, cần phải có cơ chế xác định ai là người chủ sở hữu đồng tiền điện tử Bitcoin.

– Thứ ba, tiền điện tử Bitcoin phải phù hợp với đặc điểm nổi bật nhất của tiền tệ thông thường là có thể dễ dàng chuyển nhượng quyền sở hữu. Đối với tiền tệ thông thường, việc chuyển giao sở hữu bằng cách chuyển tiền hay mua bán trao đổi hàng hóa dịch vụ được diễn ra rất đơn giản: tiền được chuyển “tay trao tay” hoặc thông qua bên thứ ba tin cậy (Ngân hàng, tổ chức tín dụng,…) làm trung gian cho các giao dịch. Với tiền điện tử Bitcoin, đồng tiền không thể được chuyển theo kiểu “tay trao tay” và cũng không có một bên thứ ba đáng tin cậy nào làm trung gian cho các giao dịch, vì vậy cũng cần cơ chế để chuyển giao quyền sở hữu và đảm bảo rằng mỗi đồng tiền không thể bị sao chép để tiêu hai lần (double spending).

– Thứ tư, trong quá trình phát hành tiền tệ thông thường, ngân hàng trung ương tính toán đưa ra các mệnh giá đồng tiền khác nhau để phù hợp với nhu cầu thực tế: tiền có mệnh giá thấp để dễ dàng thực hiện các giao dịch có giá trị thấp hoặc sử dụng để trả lại và một giao dịch có thể sử dụng nhiều đồng tiền khác nhau. Vì vậy tiền điện tử Bitcoin cũng cần có khả năng chia nhỏ hoặc gộp giá trị lại để đáp ứng yêu cầu này.

– Thứ năm, bản chất tiền điện tử là các giá trị số, các giao dịch được thực hiện trên mạng công khai. Bên cạnh đó, tiền điện tử Bitcoin lại không do chính phủ hoặc tổ chức nào phát hành và quản lý vì vậy cần đảm bảo các giao dịch sử dụng Bitcoin được an toàn và thông tin người dùng được bảo mật.

Trong năm điều kiện cần kể trên, ba điều kiện đầu tiên được coi là quan trọng nhất bởi chúng quyết định mức độ khả dụng của một đồng tiền bất kỳ. Chúng ta có thể coi năm điều kiện ở trên là năm vấn đề mà Satoshi cần phải giải quyết để đưa Bitcoin trở thành một đồng tiền khả dụng. Mục tiêu nghiên cứu chính của luận văn là tập trung làm rõ cơ sở khoa học và các giải pháp mà Satoshi đưa ra để giải quyết được năm vấn đề trên đối với đồng tiền điện tử Bitcoin.